Twoje urządzenie nie obsługuje danej rozdzielczości, skorzystaj z urządzenia desktopowego. Twoje urządzenie nie obsługuje danej rozdzielczości, skorzystaj z urządzenia desktopowego.

Obejrzyj film edukacyjny, który wyjaśnia istotę problemu zapalenia zatok. Prezentuje również porady dotyczące leczenia tej dolegliwości.

Zobacz film

Przeczytaj raport i dowiedz się więcej o wpływie zanieczyszczeń na zdrowie zatok przynosowych!

Pobierz raport

Podstawowa wiedza o zatokach

Co to są zatoki przynosowe

Zatoki przynosowe to jamy powietrzne zlokalizowane w obrębie czaszki, połączone z jamami nosa.

Błona śluzowa nosa i zatok pokryta jest rzęskami i wytwarza w ciągu doby ok. 400-1000 ml wydzieliny. Zatoki, jako przestrzenie powietrzne, połączone są naturalnymi ujściami z jamą nosa po to, by powietrze i wydzielina śluzowa mogły się przemieszczać. Tak więc wszystkie zmiany zapalne, które są spowodowane przeziębieniem, alergią, zakażeniem bakteryjnym, wirusowym, czynnikami chemicznymi lub fizycznymi, np. nagłymi zmianami temperatury otoczenia, przyczyniają się do powstania obrzęku błony śluzowej nosa i zatok, stwarzając warunki sprzyjające procesom zapalnym w świetle zatok przynosowych. Powietrze unieruchomione razem z wydzieliną w zablokowanej zatoce powoduje ucisk, wynikiem czego może być intensywny ból. Podobnie gdy powietrze nie ma możliwości wejścia do zatoki. Przez zwężone ujście w jej świetle może wytworzyć się podciśnienie, które objawia się bólem, najczęściej występującym w okolicy czoła i nosa, a nasilającym się przy pochylaniu.
rozwiń

Rodzaje i rozmieszczenie zatok

Nazwy i rodzaje zatok pochodzą od nazwy kości, z którą sąsiadują.

Zatoki szczękowe

Największymi z zatok są zatoki szczękowe. Ściana górna zatoki tworzy dno oczodołu, co ma olbrzymie znaczenie dla szerzenia się procesu zapalnego i dla oceny stopnia zaawansowania procesu chorobowego. Dno zatoki szczękowej znajduje się w bezpośredniej bliskości korzeni zębów (2. zębów przedtrzonowych i 1. zębów trzonowych). Miejsca te są punktem wyjścia zębopochodnego zapalenia zatok, które jest jednym z niewielu przypadków, gdy stan zapalny obejmuje tylko jedną zatokę.

Zatoka czołowa

Zatoka czołowa przyjmuje różnorodne kształty. Czasami może występować całkowity brak zatoki czołowej po jednej stronie, a czasami zatoki mogą być bardzo rozległe i wielokomorowe, co sprzyja powikłaniom zapalnym. Tylna ściana sąsiaduje z przednim dołem czaszki i dlatego jest drogą szerzenia się powikłań wewnątrzczaszkowych.

Zatoki sitowe

Zatoki sitowe są zbudowane z 6-10 komórek powietrznych. Stan zapalny, toczący się w obrębie zatok sitowych, może być powikłany zapaleniem nerwu wzrokowego i zapaleniem tkanek oczodołu.

Zatoka klinowa

Zatoki klinowe to parzyste, oddzielone od siebie przegrodą przestrzenie mieszczące się w trzonie kości klinowej. Procesy zapalne dotyczące zatoki klinowej są niezwykle groźne i mogą szerzyć się na opony mózgu oraz tkankę mózgową.

rozwiń

Funkcje nosa i zatok

Jedną z funkcji nosa i zatok jest ogrzanie, oczyszczenie i nawilżenie wdychanego powietrza.

Ogrzewanie powietrza odbywa się na drodze oddawania ciepła z krwi krążącej w drobnych naczyniach krwionośnych. Ostatecznie wdychane powietrze osiąga temperaturę 32-34 stopni Celsjusza. Błona śluzowa nosa i zatok pełni także w pewnym stopniu rolę wymiennika cieplnego pomiędzy zazwyczaj chłodniejszym powietrzem a krwią. Stanowi w ten sposób jeden z elementów chłodzenia mózgowia (mózgowie produkuje około 15% ciepła ustrojowego). W nosie powietrze jest również nasycane parą wodną. Wilgotność powietrza w nosie wzrasta z 32-35% do 78-95%, a w krtani i tchawicy osiąga aż 95-100%. O prawidłowej, fizjologicznej czynności zatok przynosowych decydują dwa czynniki: drenaż (usuwanie śluzu z zatok) i wentylacja (swobodny przepływ powietrza). Zaburzenie tych czynników ułatwia powstanie infekcji. Błona śluzowa zatok pokryta jest specjalnymi rzęskami, które znajdują się w ciągłym ruchu, przypominającym falujące na wietrze łany zboża. Ruch wszystkich rzęsek jest zsynchronizowany i umożliwia przesuwanie śluzu w określonym kierunku. Ma on podstawowe znaczenie dla oczyszczania zatok przynosowych. Przemieszczanie wydzieliny w zatokach przynosowych w kierunku ujść naturalnych odbywa się po ściśle wyznaczonych szlakach.

Do czynników wpływających na czynność rzęsek możemy zaliczyć:

Czynniki fizykochemiczne:

  1. temperatura,
  2. wilgotność,
  3. zanieczyszczenia przemysłowe,
  4. dym tytoniowy,
  5. alkohol.

Czynniki biologiczne:

  1. infekcje wirusowe i bakteryjne,
  2. alergeny,
  3. starzenie się organizmu,
  4. zaburzenia hormonalne,
  5. urazy,
  6. niedobory immunologiczne,
  7. nieprawidłowości w budowie anatomicznej
rozwiń

Diagnostyka zapalenia zatok przynosowych

Badania diagnostyczne

Zapalenia zatok przynosowych diagnozuje się za pomocą badania podmiotowego, endoskopowego lub tomografii komputerowej.

rozwiń

Wywiad i badanie jam nosa

Największą wagę w rozpoznaniu zapalenia zatok przynosowych przywiązuje się do wywiadu lekarskiego, czyli analizy objawów chorobowych zgłaszanych przez chorego. Blokada (niedrożność) nosa, wyciek wydzieliny z nosa (lub jej spływanie po tylnej ścianie gardła), ból lub uczucie rozpierania w obrębie twarzy oraz upośledzenie lub utrata węchu to tak charakterystyczne objawy, że ich obecność jest wystarczająca do rozpoznania zapalenia zatok przynosowych. Badanie przedmiotowe obejmuje w przypadku wizyty u lekarza POZ (podstawowa opieka zdrowotna) badanie rynoskopowe (badanie jam nosa). W przypadku wizyty u specjalisty laryngologa badanie może zostać poszerzone o badanie endoskopowe nosa i ewentualnie badanie zmysłu węchu (np. z wykorzystaniem testu pisakowego).

Badanie endoskopowe

Endoskopia jam nosa ma szczególne znaczenie w uchwyceniu pierwotnego źródła patologicznej wydzieliny (śluzowo-ropnej), widocznej w badaniu endoskopowym w przewodzie nosowym środkowym. Tomografia komputerowa zatok przynosowych, podczas, której lekarz ocenia zmiany chorobowe błony śluzowej w obrębie kompleksu ujściowo-przewodowego i/lub w obrębie zatok przynosowych.

Badanie endoskopowe ma na celu wykrycie:

  • 1. polipów nosa
  • 2. śluzowo-ropnej wydzieliny pochodzącej z przewodu nosowego środkowego
  • 3. obrzęku błony śluzowej w przewodzie nosowym środkowym

Badanie węchu

jest istotnym elementem diagnostyki zapalenia zatok przynosowych.

Prawidłowo działający zmysł węchu rzadko jest przedmiotem naszej uwagi, zaś nieznaczne jego upośledzenie może nie zostać dostrzeżone przez chorego. Tymczasem narząd węchu odgrywa niezwykle ważne role w organizmie. Jedną z ważniejszych funkcji zmysłu węchu jest ostrzeganie przed niebezpieczeństwem. Osoby z uszkodzonym węchem są narażone na większe ryzyko urazów, częściej ulegają wypadkom i zatruciom, częściej ulegają poparzeniom w trakcie gotowania, zatruciom żywnością i związkami chemicznymi, częściej też stają się ofiarami pożarów (brak ostrzeżenia na etapie tlenia się pożaru) lub wybuchów gazu. Przyczyną zaburzeń węchu mogą być zarówno zaburzenia typu przewodzenia bodźca jak i zaburzenia neuronu zapachowego. Do najczęstszych zaburzeń typu przewodzenia należy: niedrożność jam nosa w przebiegu wad rozwojowych i zmian pourazowych, polipów nosa, skrzywienia przegrody nosa, przerostu małżowin nosowych, zapalenia alergicznego błony śluzowej nosa, zapalenie zatok przynosowych oraz guzów nosa i nosogardła.

Upośledzenie lub utrata węchu to wg zaleceń EPOS 2007 (dokument opisujący standardy leczenia zapaleń zatok zawierający zbiór wytycznych na temat zapalenia zatok przynosowych i polipów nosa) jeden z czterech podstawowych objawów zapalenia zatok przynosowych. Badanie narządu węchu było dotychczas niedoceniane w codziennej praktyce lekarskiej i w praktyce ambulatoryjnej było wykonywane bardzo rzadko, tymczasem w przebiegu ostrego i przewlekłego zapalenia zatok przynosowych obserwowane są znaczne odchylenia od stanu prawidłowego, zarówno w ocenie zmysłu węchu przez chorego jak i w testach dyskryminacyjnych.

Obecnie dostępne są szybkie testy przesiewowe, umożliwiające ocenę zmysłu węchu w praktyce ambulatoryjnej. W Klinice Otolaryngologii WIM w Warszawie opracowano (P. Rapiejko, D. Jurkiewicz) test pisakowy TW-2, będący szybkim testem przesiewowym do badania zmysłu węchu. Wyniki przeprowadzonych tym testem badań są porównywalne z wynikami uzyskanymi przy zastosowaniu standardowego testu zdrapkowego (potarciowego) identyfikacji zapachów (The Pocket Smell Test firmy Sensonics USA). Pisakowy test węchu TW-2 i W-4 (patrz. www.nos.info.pl) pozwala na wykonanie badania odczucia i identyfikacji różnych substancji zapachowych i może być wykorzystany do oceny skuteczności leczenia ostrego i przewlekłego zapalenia zatok przynosowych.

Badanie termowizyjne

Termowizja to badanie promieniowania podczerwonego, które pozwala ocenić różnice temperatury między tkanką zdrową a chorą. Procesy zapalne powodują podwyższenie temperatury chorej tkanki. Zmiana temperatury to jeden z najwcześniejszych objawów, który świadczy o toczącym się w organizmie stanie zapalnym. Precyzja pomiaru nowoczesnych kamer termowizyjnych jest bardzo duża i wynosi 0,01-1,0 stopnia C. Termowizja pozwala także na orientacyjną ocenę drożności ujść zatok szczękowych. Badanie jest nieinwazyjne i bezpieczne dla chorego. Zestaw do badania składa się z kamery termowizyjnej o wysokiej czułości, toru wizyjnego z kolorowym monitorem o wysokiej rozdzielczości, komputerowego układu sterującego, cyfrowej rejestracji i analizy obrazów oraz drukarki. Komputerowy system analizy obrazów pozwala na przedstawienie wyników badania w formie tekstowej lub graficznej. Badanie termowizyjne jest badaniem pomocniczym i nie zastąpi innych badań obrazowych, jednak z uwagi na szybkość wykonania i nieinwazyjny charakter może być wykorzystywane jako badanie przesiewowe.

Badania obrazowe

Najnowsze zalecenia dotyczące diagnostyki i leczenia zapalenia zatok przynosowych zmieniają podejście do badań obrazowych przy objawach tej dolegliwości.

rozwiń

Rozpoznanie ostrego zapalenia zatok przynosowych ustalane jest przede wszystkim na podstawie charakterystycznych objawów i zwykle brak jest wskazań do wykonywania przeglądowego zdjęcia RTG zatok przynosowych. O wykonaniu badań obrazowych powinien zdecydować specjalista laryngolog. Badania obrazowe wykonywane są w sytuacji, gdy lekarz prowadzący uzna je za konieczne, np. w przypadku wystąpienia powikłań zapalenia zatok przynosowych.

Tomografia komputerowa

Tomografia komputerowa zatok przynosowych jest najbardziej precyzyjną metodą wykrywającą choroby zatok przynosowych, a szczególnie zmiany w ich naturalnych ujściach i strukturach kostnych. Zmiany anatomiczne w tym rejonie to najczęstsza przyczyna zapalenia zatok szczękowych i czołowych. Tomografia komputerowa pozwala także ocenić, w jakim stopniu zmiany zapalne rozszerzają się na rejony sąsiadujące z zatokami: podstawę czaszki, jamę czaszki, oczodół. Po urazach pozwala na ocenę uszkodzeń. Badanie jest też niezbędne, aby bezpiecznie i precyzyjnie przeprowadzić operację endoskopową w rejonie zatok przynosowych. Generalnie, w przypadku ostrego zapalenia zatok przynosowych wskazaniem do wykonania badania tomografii komputerowej zatok (decyzję podejmuje specjalista laryngolog) jest znaczne nasilenie objawów, rozpoznanie u chorego zaburzeń odporności oraz przypadki, w których występują objawy powikłań zatokopochodnych. W pozostałych przypadkach ostrego zapalenia zatok przynosowych wykonanie tomografii komputerowej nie jest konieczne.

Rezonans magnetyczny

W odróżnieniu od tomografii komputerowej, jądrowy rezonans magnetyczny zatok (MRI) ukazuje zmiany patologiczne w tkankach miękkich, m.in. w błonie śluzowej zatok i nosa. Badanie jest jednak mało przydatne w ocenie zmian w obrębie kości. MRI to badanie nieinwazyjne i w przyszłości zapewne będzie częściej stosowane do oceniania stanu błony śluzowej zatok i nosa, zastępując w części przypadków tomografię komputerową. Rezonans magnetyczny nie zastąpi jednak tomografii komputerowej zatok przynosowych w przygotowaniu do operacji z wykorzystaniem technik endoskopowych.

Badanie termowizyjne

Termowizja to badanie promieniowania podczerwonego, które pozwala ocenić różnice temperatury między tkanką zdrową a chorą. Procesy zapalne powodują podwyższenie temperatury chorej tkanki. Zmiana temperatury to jeden z najwcześniejszych objawów, który świadczy o toczącym się w organizmie stanie zapalnym. Precyzja pomiaru nowoczesnych kamer termowizyjnych jest bardzo duża i wynosi 0,01-1,0 stopnia C. Termowizja pozwala także na orientacyjną ocenę drożności ujść zatok szczękowych. Badanie jest nieinwazyjne i bezpieczne dla chorego. Zestaw do badania składa się z kamery termowizyjnej o wysokiej czułości, toru wizyjnego z kolorowym monitorem o wysokiej rozdzielczości, komputerowego układu sterującego, cyfrowej rejestracji i analizy obrazów. Komputerowy system analizy obrazów pozwala na przedstawienie wyników badania w formie tekstowej lub graficznej. Badanie termowizyjne jest badaniem pomocniczym i nie zastąpi innych badań obrazowych, jednak z uwagi na szybkość wykonania i nieinwazyjny charakter może być wykorzystywane jako badanie przesiewowe.

Wizyta u alergologa

Kiedy lekarz podejrzewa, że u podłoża zapalenia zatok przynosowych leży reakcja alergiczna, zaleci wizytę u alergologa, który z kolei przeprowadzi specjalistyczny wywiad, ewentualnie wykona odpowiednie testy lub badania krwi, w celu ustalenia, jakie alergeny są przyczyną dolegliwości. Leczenie uczulenia i unikanie alergenu pozwala na przywrócenie fizjologicznych funkcji nosa, usunięcie niedrożności nosa i ujść zatok przynosowych oraz na poprawę ogólnego stanu zdrowia chorego. Niekiedy wymagane są konsultacje innych specjalistów, np. stomatologa (gdy źródłem zapalenia w zatokach jest choroba zębów) lub neurologa (jeśli bóle głowy lub zaburzenia zmysłu węchu mają charakter nietypowy dla zatok).

Podział i rozpoznanie rodzaju zapalenia zatok

W analizie epidemiologicznej schorzeń nosa i zatok przynosowych opieramy się na ocenie objawów chorobowych.

rozwiń

(bez specjalistycznego badania laryngologicznego i bez oceny radiologicznej). Rozpoznanie może być postawione na podstawie wywiadu telefonicznego w oparciu o uwzględnienie objawów alergicznych, takich jak: kichanie, wyciek wodnistej wydzieliny z nosa, świąd nosa oraz świąd i łzawienie oczu. Z tego powodu zdefiniowanie schorzenia przez lekarza POZ i lekarza specjalistę może się nieznacznie różnić.

Ostre zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych jest definiowane jako:

  • 1. trwające poniżej 12 tygodni,
  • 2. z nagłym początkiem dwóch lub większej liczby objawów, z których jednym powinien być:
    1. ból/uczucie rozpierania w obrębie twarzy lub obecność patologicznej wydzieliny z nosa
    2. oraz:
    3. ból objętych zapaleniem zatok i uczucie rozpierania w obrębie twarzy,
    4. zaburzenia lub utrata węchu.

Początek choroby jest zwykle nagły, poprzedzony infekcją błony śluzowej nosa. Choroba przebiega z ostro zaznaczonymi objawami. Objawy miejscowe ostrego zapalenia zatok przynosowych to przede wszystkim ból objętej stanem zapalnym zatoki, niedrożność nosa, wyciek wydzieliny z nosa, bóle głowy, niekiedy bóle zębów, osłabienie lub zniesienie powonienia. Bóle nasilają się przy pochylaniu głowy do przodu oraz przy większym wysiłku fizycznym. Oprócz objawów ze strony nosa i zatok przynosowych mogą występować objawy ogólne pod postacią podwyższonej ciepłoty ciała, złego samopoczucia, uczucia rozbicia czy braku łaknienia.

Przeziębienie/ostre wirusowe zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych:
zgodnie z najnowszymi ustaleniami, objawy wskazujące na zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych trwające nie dłużej niż 10 dni, określa się jako przeziębienie lub ostry wirusowy rhinosinusitis.

Ostre niewirusowe zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych.
Chorobę, której towarzyszą objawy trwające dłużej niż 10 dni, ale krócej niż 12 tygodni lub przebiegające z nasileniem (zaostrzeniem) objawów po 5 dniach leczenia, nazywamy ostrym niewirusowym zapaleniem błony śluzowej nosa i zatok przynosowych.

Ostre zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych może zostać rozpoznane na podstawie samego tylko charakterystycznego wywiadu, z pominięciem (we wstępnym etapie) badania laryngologicznego i diagnostyki radiologicznej. Takie postępowanie jest standardem w większości krajów europejskich i USA, gdzie leczenie jest często podejmowane przez lekarza POZ na podstawie konsultacji telefonicznej z chorym, a konsultacja specjalisty laryngologa wymagana jest w przypadku braku efektów terapeutycznych. Pomimo, że dla polskiego czytelnika przyzwyczajonego do leczenia u lekarza specjalisty od pierwszych chwil trwania choroby może się to wydawać niezrozumiałe, to jednak szybkie podjęcie leczenia objawowego zmniejsza ilość powikłań, przyspiesza powrót do pełnego zdrowia, a także pozwala na zmniejszenie zużycia antybiotyków, które w Polsce wydają się być nadużywane we wczesnej fazie ostrych schorzeń górnych dróg oddechowych.

Przewlekłe zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych z polipami lub bez polipów
Zdefiniowane jest, jako utrzymująca się dłużej niż 12 tygodni obecność dwóch lub większej liczby objawów, z których jednym powinna być blokada nosa lub wyciek z nosa (przedni lub tylny) oraz ból/uczucie rozpierania twarzy, zaburzenia lub utrata węchu. Przewlekłe zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych może zostać rozpoznane przez lekarza POZ lub specjalistę nie-laryngologa na podstawie samego tylko charakterystycznego wywiadu, z pominięciem (we wstępnym etapie) badania laryngologicznego i diagnostyki radiologicznej.

Jak określić nasilenie procesu chorobowego?

Postępowanie terapeutyczne u chorych z ostrym zapaleniem zatok jest ściśle uzależnione od nasilenia procesu chorobowego.

rozwiń

Całkowite nasilenie objawów ocenia się na podstawie wizualnej skali analogowej tzw. skali VAS od 0 do 10 punktów. Chory proszony jest o zaznaczenie na wizualnej skali analogowej odpowiedzi na pytanie:

Jak bardzo kłopotliwe są dla Pani/Pana objawy zapalenia błony śluzowej nosa i zatok przynosowych? Odczytanie wyniku na skali pozwala na określenie stopnia nasilenia dolegliwości i na wyróżnienie trzech postaci choroby: Przyjmuje się, że w przypadku gdy chory ocenia objawy choroby powyżej 5 punktów, to wpływają one znacznie na obniżenie jakości życia pacjenta. Cechy ostrej choroby:
  1. czas trwania poniżej 12 tygodni,
  2. całkowite ustąpienie dolegliwości.
Cechy przewlekłej choroby:
  1. czas trwania powyżej 12 tygodni,
  2. brak całkowitego ustąpienia dolegliwości,
  3. przewlekłe zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych może ulegać zaostrzeniom.

Leczenie zapalenia zatok przynosowych

Leczenie farmakologiczne

Kompleksowe leczenie zapalenia zatok opiera się na przywróceniu fizjologicznych funkcji śluzówki nosa, drożności przewodów nosowych i ujść zatok.

rozwiń

Zgodnie z najnowszymi ustaleniami, objawy wskazujące na zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych, trwające nie dłużej niż 10 dni, określa się jako przeziębienie lub ostry wirusowy rhinosinusitis (zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych). W takich przypadkach najnowsze zalecenia EPOS 2007 i EPOS 2012 zalecają postępowanie objawowe, które można rozpocząć samodzielnie lub po konsultacji telefonicznej z lekarzem POZ. Ból zatok, który chorzy odczuwają jako najbardziej dokuczliwą dolegliwość, jest też często główną przyczyną, dla której chorzy szukają pomocy u lekarza lub farmaceuty. W celu złagodzenia objawów chorobowych stosuje się środki przeciwbólowe, przeciwzapalne i działające obkurczająco na błonę śluzową nosa i ujść zatok przynosowych (np. preparatów zawierających połączenie ibuprofenu z pseudoefedryną lub fenylefryną ). Ibuprofen jest lekiem o działaniu przeciwbólowym, przeciwzapalnym i przeciwgorączkowym, dzięki czemu usuwa ból towarzyszący zapaleniu błony śluzowej nosa i zatok przynosowych. Pseudoefedryna i fenylefryna zmniejszają obrzęk błony śluzowej nosa, udrażniając nos i ujścia zatok. Eliminują w ten sposób czynniki sprzyjające procesowi zapalnemu w zatokach przynosowych. Likwidują przyczynę bólu – zatkane ujścia zatok. Udrożnienie nosa oraz ujść zatok przynosowych jest warunkiem skutecznego leczenia zapalenia. Niedrożność nosa i ujść zatok przynosowych znacząco zwiększa też ryzyko nadkażenia bakteryjnego w obrębie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych. Dlatego utrzymanie prawidłowej drożności nosa jest równie ważne jak usunięcie objawów bólowych. Chorzy często mają trudności z właściwym stosowaniem leków do nosa w postaci kropli, a obrzęk błony śluzowej dodatkowo utrudnia dotarcie preparatu do ujść zatok. Dlatego w przypadku znacznej blokady nosa, towarzyszącej ostremu zapaleniu zatok przynosowych, szczególnie przydatne są preparaty działające ogólnie (w tabletkach).

Leczenie ostrego zapalenia zatok jest przede wszystkim zachowawcze. W zapaleniu przewlekłym stosuje się również leczenie chirurgiczne oraz leczenie skojarzone: po leczeniu chirurgicznym - stałe leczenie farmakologiczne.

Na czym polega kompleksowa kuracja zatok przynosowych?

Kompleksowe leczenie zapalenia błony śluzowej nosa i zatok przynosowych opiera się na przywróceniu fizjologicznych funkcji błony śluzowej nosa (w tym również ruchu rzęsek), drożności przewodów nosowych i ujść zatok przynosowych. Można to osiągnąć poprzez oczyszczanie jam nosa z zanieczyszczeń i patologicznej wydzieliny, stosując przepłukiwanie jam nosa roztworami wody morskiej i soli fizjologicznej oraz stosowanie donosowych glikokortykosteroidów. W ostrym zapaleniu zatok przynosowych o umiarkowanym przebiegu stosowane są donosowe glikokortykosteroidy, a w ciężkim przebiegu również antybiotykoterapia. W przewlekłym zapaleniu zatok przynosowych, w przypadku braku skuteczności farmakoterapii (leczenie przeciwzapalne), stosowane jest również leczenie operacyjne. Jednak leczenie operacyjne jest jedynie częścią leczenia skojarzonego, co oznacza, że po operacji niezbędne jest przewlekłe stosowanie donosowych leków przeciwzapalnych.

Leczenie chirurgiczne

Zapalenie zatok może wiązać się z zabiegami chirurgicznymi- dowiedz się, z jakich metod może skorzystać lekarz laryngolog.

Kiedy niezbędna jest wizyta u lekarza?

Jeśli po 5 dniach samodzielnego leczenia dolegliwości są nadal odczuwane lub jeśli dolegliwości nasilają się pomimo zastosowanego leczenia, to niezbędna będzie wizyta u lekarza. W takich przypadkach zazwyczaj wystarczy udać się do lekarza POZ (w przypadku silnych dolegliwości niezbędny jest pilny kontakt z lekarzem specjalistą laryngologiem).

Lekarz POZ, w przypadku utrzymywania się objawów umiarkowanych (>3-7 pkt w skali 10 stopniowej) po 5 dniach samodzielnego leczenia lekami objawowymi, dołączy do już stosowanych leków objawowych glikokortykosteroidy, które działają miejscowo na błonę śluzową nosa. Gdy objawy będą ciężkie (>7-10 pkt w skali 10 stopniowej) do leków objawowych działających przeciwbólowo i przeciwzapalnie lekarz dołączy antybiotyk doustnie i glikokortykosteroidy działające miejscowo. W każdej postaci zapalenia zatok przynosowych, niezależnie od włączonego leczenia antybiotykiem i glikokortykosteroidem, niezbędne jest leczenie objawowe obejmujące leki przeciwbólowe, przeciwzapalne, udrażniające jamy nosa i płukanie nosa roztworami wody morskiej i/lub soli fizjologicznej.

Kiedy może być konieczna hospitalizacja?

Bezwzględnego i pilnego skierowania na leczenie szpitalne lub konsultacji w ramach ostrego dyżuru laryngologicznego wymagają chorzy, u których w przebiegu zapalenia zatok przynosowych wystąpił:

  1. obrzęk powiek,
  2. przemieszczenie gałki ocznej,
  3. podwójne widzenie,
  4. zaburzenie ruchomości gałki ocznej,
  5. pogorszenie ostrości wzroku,
  6. silny jedno- lub obustronny ból głowy w okolicy czoła,
  7. obrzęk tkanek miękkich w okolicy czoła,
  8. objawy zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych lub ogniskowe objawy neurologiczne.

Chirurg wkracza do akcji

Obecność zmian anatomicznych w obrębie jam nosa i bocznej ściany nosa może wymagać zabiegu operacyjnego. W trakcie zabiegu usuwa się zmiany anatomiczne, sprzyjające powstawaniu procesów zapalnych w obrębie zatok przynosowych (skrzywienie przegrody nosa, przerost błony śluzowej małżowin nosowych, zmiany anatomiczne w obrębie kompleksu ujściowo przewodowego). Jeśli w badaniu tomograficznym stwierdzi się znaczne zmiany patologiczne w świetle zatok, konieczne może być również otwarcie zatok i oczyszczenie ich wnętrza z tkanek patologicznych (polipy nosa, przerośnięta błona śluzowa zatok).

Funkcjonalna endoskopowa operacja zatok W przypadku stwierdzenia zmian anatomicznych zwężających lub zamykających światło ujść zatok przynosowych, wykonuje się zwykle funkcjonalną endoskopową lub mikroskopową operację zatok przynosowych. Użycie endoskopu lub mikroskopu oraz mikronarzędzi pozwala na precyzyjne usunięcie chorej tkanki oraz poszerzenie naturalnych ujść zatok. Poszerzenia ujść zatok można dokonać również przy pomocy specjalnego balonu, który rozpręża się w ujściu zatoki i poszerza jej światło..

Septoplastyka

To operacja korekcyjna, która polega na skorygowaniu - „wyprostowaniu” - skrzywionych fragmentów chrząstki i kości przegrody nosa. Operacja przywraca drożność przewodów nosowych.

Konchoplastyka

Plastyka małżowin nosowych polega na przywróceniu ich prawidłowej wielkości. Najczęściej małżowina jest zbyt duża w stosunku do przewodu nosowego, co pogarsza drożność ujść zatok przynosowych. Zabieg wykonuje się koagulując tkankę małżowiny nosowej przy pomocy igły bipolarnej, iskry elektrycznej z wykorzystaniem plazmy argonowej, promieniem lasera, nożem harmonicznym (mikrofale) lub metodą krioterapii. Do zabiegu kwalifikuje się zwykle chorych u których leczenie farmakologiczne przerostu błony śluzowej małżowin nosowych nie przyniosło oczekiwanych rezultatów.

Polipektomia

To zabieg usunięcia polipów z przewodów nosowych, ujść zatok oraz światła samych zatok.

Leczenie chirurgiczne

Zapalenie zatok może wiązać się z zabiegami chirurgicznymi - dowiedz się, z jakich metod może skorzystać lekarz laryngolog.

rozwiń

Kiedy niezbędna jest wizyta u lekarza?

Jeśli po 5 dniach samodzielnego leczenia dolegliwości są nadal odczuwane lub jeśli dolegliwości nasilają się pomimo zastosowanego leczenia, to niezbędna będzie wizyta u lekarza. W takich przypadkach zazwyczaj wystarczy udać się do lekarza POZ (w przypadku silnych dolegliwości niezbędny jest pilny kontakt z lekarzem specjalistą laryngologiem).

Lekarz POZ, w przypadku utrzymywania się objawów umiarkowanych (>3-7 pkt w skali 10 stopniowej) po 5 dniach samodzielnego leczenia lekami objawowymi, dołączy do już stosowanych leków objawowych glikokortykosteroidy, które działają miejscowo na błonę śluzową nosa. Gdy objawy będą ciężkie (>7-10 pkt w skali 10 stopniowej) do leków objawowych działających przeciwbólowo i przeciwzapalnie lekarz dołączy antybiotyk doustnie i glikokortykosteroidy działające miejscowo. W każdej postaci zapalenia zatok przynosowych, niezależnie od włączonego leczenia antybiotykiem i glikokortykosteroidem, niezbędne jest leczenie objawowe obejmujące leki przeciwbólowe, przeciwzapalne, udrażniające jamy nosa i płukanie nosa roztworami wody morskiej i/lub soli fizjologicznej.

Kiedy może być konieczna hospitalizacja?

Bezwzględnego i pilnego skierowania na leczenie szpitalne lub konsultacji w ramach ostrego dyżuru laryngologicznego wymagają chorzy, u których w przebiegu zapalenia zatok przynosowych wystąpił:

  1. obrzęk powiek,
  2. przemieszczenie gałki ocznej,
  3. podwójne widzenie,
  4. zaburzenie ruchomości gałki ocznej,
  5. pogorszenie ostrości wzroku,
  6. silny jedno- lub obustronny ból głowy w okolicy czoła,
  7. obrzęk tkanek miękkich w okolicy czoła,
  8. objawy zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych lub ogniskowe objawy neurologiczne.

Chirurg wkracza do akcji

Obecność zmian anatomicznych w obrębie jam nosa i bocznej ściany nosa może wymagać zabiegu operacyjnego. W trakcie zabiegu usuwa się zmiany anatomiczne, sprzyjające powstawaniu procesów zapalnych w obrębie zatok przynosowych (skrzywienie przegrody nosa, przerost błony śluzowej małżowin nosowych, zmiany anatomiczne w obrębie kompleksu ujściowo przewodowego). Jeśli w badaniu tomograficznym stwierdzi się znaczne zmiany patologiczne w świetle zatok, konieczne może być również otwarcie zatok i oczyszczenie ich wnętrza z tkanek patologicznych (polipy nosa, przerośnięta błona śluzowa zatok).

Funkcjonalna endoskopowa operacja zatok

W przypadku stwierdzenia zmian anatomicznych zwężających lub zamykających światło ujścia zatok przynosowych przeważnie dokonywana jest funkcjonalna endoskopowa lub mikroskopowa operacja zatok przynosowych. Użycie endoskopu lub mikroskopu oraz mikro-narzędzi pozwala na precyzyjne usunięcie chorej tkanki oraz poszerzenie naturalnego ujścia zatok. Poszerzenia ujść zatok można dokonać również przy pomocy specjalnego balonu, który rozpręża się w ujściu zatoki i poszerza jej światło.

Septoplastyka

To operacja korekcyjna, która polega na skorygowaniu - „wyprostowaniu” -skrzywionych fragmentów chrząstki i kości przegrody nosa. Operacja przywraca drożność przewodów nosowych.

Konchoplastyka

Plastyka małżowin nosowych polega na przywróceniu ich prawidłowej wielkości. Najczęściej małżowina jest zbyt duża w stosunku do przewodu nosowego, co pogarsza drożność ujść zatok przynosowych. Zabieg wykonuje się koagulując tkankę małżowiny nosowej przy pomocy igły bipolarnej, iskry elektrycznej z wykorzystaniem plazmy argonowej, promieniem lasera, nożem harmonicznym (mikrofale) lub metodą krioterapii. Do zabiegu kwalifikuje się zwykle chorych, u których leczenie farmakologiczne przerostu błony śluzowej małżowin nosowych nie przyniosło oczekiwanych rezultatów.

Polipektomia

To zabieg usunięcia polipów z przewodów nosowych, ujść zatok oraz światła samych zatok.

Alergia a zapalenie zatok przynosowych

Alergeny

Zapalenie zatok może wiązać się z zabiegami chirurgicznymi - dowiedz się, z jakich metod może skorzystać lekarz laryngolog.

rozwiń

Alergenem jest każdy antygen zewnątrzpochodny, wywołujący reakcję alergiczną (uczuleniową). Alergenami są substancje pochodzenia roślinnego i zwierzęcego, a także różne proste związki chemiczne o charakterze haptenów, np. leki.

Alergeny pyłku roślin

Uczulenie wywołuje prawie wyłącznie produkowany w olbrzymich ilościach pyłek roślin wiatropylnych. Ziarna pyłku roślin wiatropylnych są wielkości od kilkunastu do kilkudziesięciu mikrometrów, co sprawia, że pyłek zawarty we wdychanym powietrzu osadza się głównie na błonie śluzowej nosa.

Charakterystyczną cechą schorzeń alergicznych, wywołanych przez alergeny pyłku roślin, jest sezonowość występowania objawów. Objawy występują tylko w okresie, gdy pyłek danej rośliny obecny jest w atmosferze w odpowiednio wysokim stężeniu. Nasilenie objawów chorobowych u osób uczulonych jest ściśle zależne od stopnia ekspozycji na alergen. Stężenie pyłku roślin jest dość ściśle związane ze zmianami pogody i wahaniami temperatury. W czasie intensywnych lub długotrwałych opadów deszczu powietrze jest wolne od pyłku roślin.

Zarodniki grzybów mikroskopowych (pleśniowych)

Elementy grzybów, zarodniki i fragmenty grzybni pochodzące z różnorodnych, często ukrytych przed naszym wzrokiem źródeł, mogą być źródłem wielu alergenów. Z badań epidemiologicznych wynika, iż grzyby z rodzaju Alternaria i Cladosporium, a w dalszej kolejności Penicillium i Aspergillus, są najważniejszym źródłem alergenów pleśniowych. Alergia wziewna u osób nadwrażliwych na alergeny grzybów może mieć charakter zarówno sezonowy jak i całoroczny. Najczęściej obserwuje się występowanie objawów przez cały rok, z wyraźnym nasileniem w okresie letnim i jesiennym. Związane jest to z cyklem występowania zarodników grzybów w powietrzu.

Roztocza kurzu domowego

Roztocza są to drobne pajęczaki, o wymiarach od kilkuset mikrometrów do 1 milimetra. Występują w różnych środowiskach, ale najczęściej w glebie. Głównym rezerwuarem alergenów roztoczy jest kurz domowy. Osoby uczulone na alergeny roztoczy powinny więc ograniczyć w mieszkaniu miejsca gromadzące kurz (dywany, meble tapicerowane, dekoracje).

Alergeny zwierząt

Główne źródła alergenów są zróżnicowane w zależności od gatunku zwierzęcia. Może nim być naskórek, wydzielina gruczołów potowych i łojowych, mocz, ślina, surowica. Sierść, wbrew utartym opiniom, ma znaczenie drugorzędne w produkcji alergenów, choć jest znaczącym ich biernym źródłem, gdyż przenosi białka alergenowe, pochodzące z gruczołów łojowych skóry, śliny lub moczu zwierząt.

Alergiczny nieżyt nosa czy zwykły katar?

Alergia obniża jakość życia oraz prowadzi do groźnych powikłań.

rozwiń

Błona śluzowa nosa i zatok stanowi jedną całość, przechodząc płynnie z jam nosa na powierzchnię zatok przynosowych. Ruch rzęsek pokrywających błonę śluzową w tym rejonie umożliwia transport wydzieliny z zatok przynosowych do jam nosa. Z drugiej jednak strony, naturalne połączenia pomiędzy nosem i zatokami przynosowymi oraz wspólna błona śluzowa ułatwiają szerzenie się schorzeń z jam nosa do zatok. Dlatego większość schorzeń, zarówno alergicznych jak i związanych z infekcją wirusową lub bakteryjną, przebiega równocześnie w jamach nosa oraz w zatokach przynosowych. W języku angielskim stworzono nawet określenie „rhinosinusitis”, jednym słowem opisujące zapalenie błony śluzowej nosa i zatok.

Alergia obniża jakość życia oraz prowadzi do groźnych powikłań.

Jest kilka istotnych różnic, dzięki którym można odróżnić katar infekcyjny od alergicznego. Katar alergiczny wywołany alergenami pyłku roślin występuje zwykle wiosną lub w lecie. Objawy pyłkowicy są zwykle długotrwałe (nie mijają po przysłowiowych 7 dniach), choć są ściśle uzależnione od warunków pogodowych. Nasilają się lub wręcz pojawiają jedynie w czasie zwiększonej ekspozycji na pyłek uczulającej rośliny (w słoneczne, pogodne dni, w czasie pobytu poza domem). Alergiczny nieżyt nosa można przede wszystkim jednak rozpoznać po typowych objawach, które w znaczny sposób utrudniają codzienne funkcjonowanie. Objawy alergicznego nieżytu nosa są popularnie zwane katarem siennym.

Objawy alergicznego nieżytu nosa

Alergiczny nieżyt nosa objawia się:
  1. świądem nosa,
  2. kichaniem,
  3. wyciekiem wodnistej wydzieliny z nosa,
  4. uczuciem zatkania nosa.
Mogą też występować dodatkowe objawy, takie jak:
  1. objawy spojówkowe
  2. okresowa duszność,
  3. ból głowy,
  4. ból zatok,
  5. ból nasilający się przy pochylaniu,
  6. ból u nasady nosa,
  7. ból w okolicy czoła,
  8. uczucie ucisku w obrębie twarzy,
  9. upośledzenie węchu.

Pamiętajmy jednak, że ostateczną diagnozę stawia lekarz na podstawie dokładnie zebranego wywiadu i badania przedmiotowego (np. wziernikowanie jam nosa) i badań dodatkowych (testy skórne, badanie immunoglobulin). Przygotowując się do wizyty u lekarza, warto przypomnieć sobie, czy podobne objawy nie występowały o tej samej porze roku w poprzednich latach, czy nasilały się w słoneczne dni, a ustępowały lub znacznie zmniejszały się w czasie deszczu lub w pomieszczeniach zamkniętych.

Alergiczny nieżyt nosa jest częstą chorobą w wielu krajach rozwiniętych; cierpi na nią blisko co czwarta osoba. Objawy alergicznego nieżytu nosa upośledzają sprawność nawet w stopniu, w którym niemożliwe staje się normalne funkcjonowanie organizmu. Źle leczona lub nieleczona alergia niesie za sobą niebezpieczne dla zdrowia konsekwencje, między innymi przyczynia się do postępującego procesu zapalnego w obrębie błony śluzowej nosa i zatok (proces zapalenia alergicznego).

Rodzaje alergicznego nieżytu nosa

Alergiczny nieżyt nosa można podzielić na:
  1. przewlekły (dawniej zwany całorocznym) – jego przyczyną są najczęściej roztocza kurzu domowego oraz alergeny zwierząt domowych
  2. okresowy (sezonowy) i zawodowy, w zależności od czasu ekspozycji na czynnik wywołujący - spowodowany przede wszystkim uczuleniem na alergeny pyłku roślin i zarodniki grzybów pleśniowych zewnątrzdomowych

Alergeny

Alergenem jest każdy antygen zewnątrzpochodny, wywołujący reakcję alergiczną (uczuleniową). Alergenami są substancje pochodzenia roślinnego i zwierzęcego, a także różne proste związki chemiczne o charakterze haptenów, np. leki.

Alergeny pyłku roślin

Uczulenie wywołuje prawie wyłącznie produkowany w olbrzymich ilościach pyłek roślin wiatropylnych. Ziarna pyłku roślin wiatropylnych są wielkości od kilkunastu do kilkudziesięciu mikrometrów, co sprawia, że pyłek zawarty we wdychanym powietrzu osadza się głównie na błonie śluzowej nosa. Charakterystyczną cechą schorzeń alergicznych, wywołanych przez alergeny pyłku roślin, jest sezonowość występowania objawów. Objawy występują tylko w okresie, gdy pyłek danej rośliny obecny jest w atmosferze w odpowiednio wysokim stężeniu. Nasilenie objawów chorobowych u osób uczulonych jest ściśle zależne od stopnia ekspozycji na alergen. Stężenie pyłku roślin jest dość ściśle związane ze zmianami pogody i wahaniami temperatury. W czasie intensywnych lub długotrwałych opadów deszczu powietrze jest wolne od pyłku roślin.

Zarodniki grzybów mikroskopowych (pleśniowych)

Elementy grzybów, zarodniki i fragmenty grzybni, pochodzące z różnorodnych, często ukrytych przed naszym wzrokiem źródeł, mogą być źródłem wielu alergenów. Z badań epidemiologicznych wynika, iż grzyby z rodzaju Alternaria i Cladosporium, a w dalszej kolejności Penicillium i Aspergillus, są najważniejszym źródłem alergenów pleśniowych. Alergia wziewna u osób nadwrażliwych na alergeny grzybów może mieć charakter zarówno sezonowy jak i całoroczny. Najczęściej obserwuje się występowanie objawów przez cały rok, z wyraźnym nasileniem w okresie letnim i jesiennym. Związane jest to z cyklem występowania zarodników grzybów w powietrzu.

Roztocza kurzu domowego

Roztocza są to drobne pajęczaki, o wymiarach od kilkuset mikrometrów do 1 milimetra. Występują w różnych środowiskach, ale najczęściej w glebie. Głównym rezerwuarem alergenów roztoczy jest kurz domowy. Osoby uczulone na alergeny roztoczy powinny więc ograniczyć w mieszkaniu miejsca gromadzące kurz (dywany, meble tapicerowane, dekoracje).

Alergeny zwierząt

Główne źródła alergenów są zróżnicowane w zależności od gatunku zwierzęcia. Może nim być naskórek, wydzielina gruczołów potowych i łojowych, mocz, ślina, surowica. Sierść, wbrew utartym opiniom, ma znaczenie drugorzędne w produkcji alergenów, choć jest znaczącym ich biernym źródłem, gdyż przenosi białka alergenowe, pochodzące z gruczołów łojowych skóry, śliny lub moczu zwierząt.

Zapalenie zatok – definicja i najczęstsze przyczyny

Zapalenie zatok przynosowych – definicja

Nieżyt błony śluzowej nosa i zapalenie zatok przynosowych zwykle współistnieją ze sobą.

rozwiń

Dlatego w nowej, zmodyfikowanej terminologii poprawną nazwą schorzenia jest zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych (w języku angielskim - rhinosinusitis). W 2007 roku, w dokumencie EPOS (European Position Paper on Rhinosinusitis and Nasal Polyps), przyjęto nowe definicje kliniczne zapalenia zatok (utrzymane w aktualizacji dokumentu EPOS w 2012 roku). Rozpoznanie zapalenia zatok przynosowych (zapalenia błony śluzowej nosa i zatok przynosowych) stawiane jest przez lekarza na podstawie: wywiadu chorobowego (badania podmiotowego)

Wywiad (badanie podmiotowe), czyli rozmowa z chorym

Zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych charakteryzuje się występowaniem dwóch lub więcej objawów, przy czym jednym z nich musi być objaw „duży”, oznaczony jako nr 1 lub 2:

  • 1. blokada nosa - niedrożność przewodów nosowych,
  • 2. wyciek z nosa - przedni lub tylny - określany czasem jako „spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła”,
  • 3. ból lub uczucie rozpierania w obrębie twarzy,
  • 4. upośledzenie lub utrata węchu.

Specjalista otolaryngolog przeprowadza dodatkowo badanie laryngologiczne (endoskopowe lub rynoskopowe), w czasie którego stwierdza:

  • 1. obecność polipów nosa i/lub
  • 2. obecność śluzowo-ropnej wydzieliny pochodzącej z przewodu nosowego środkowego i/lub
  • 3. obecność obrzęku błony śluzowej w przewodzie nosowym środkowym.

Jakie są podstawowe zasady pozwalające zapobiec zapaleniu zatok przynosowych?

Można zmniejszyć ryzyko zapalenia zatok, jeśli będzie się przestrzegać kilku zasad. Należy:

  • Dbać o to, by nos był drożny.
  • Starać się unikać zanieczyszczeń powietrza, które uszkadzają błonę śluzową nosa (dym papierosów, pyły, związki chemiczne).
  • Regularnie oczyszczać filtry w klimatyzatorach i oczyszczaczach powietrza.
  • Dbać o to, by w pomieszczeniu, w którym przebywasz, powietrze było wilgotne (szczególnie w czasie sezonu grzewczego).
  • Pić dużo płynów, szczególnie, gdy powietrze jest suche.
  • Jeśli pacjent jest alergikiem, powinien unikać uczulających substancji i regularnie przyjmować zalecone przez lekarza leki.
  • Skonsultować się z lekarzem rodzinnym, czy nie wykonać profilaktycznych szczepień przeciwko grypie i infekcjom bakteryjnym, aby zmniejszyć ryzyko ich wystąpienia.
  • Jeśli nos jest zablokowany, należy stosować (ale tylko doraźnie) środki, które udrożnią nos i ujścia zatok oraz zmniejszą obrzęk błony śluzowej.
  • W przypadku obecności zmian anatomicznych w obrębie nosa i zatok (np. skrzywiona przegroda nosa), należy zgłosić się na konsultację do specjalisty laryngologa w celu rozważenia zabiegu operacyjnego, który usunie mechaniczną przeszkodę w obrębie jam nosa.

Główni winowajcy zapalania zatok przynosowych

Do zapalenia zatok dochodzi, kiedy między zatokami a nosem powietrze nie może swobodnie przepływać i śluz nie ma naturalnego ujścia z zatok.

rozwiń

Zablokowany w zatokach śluz sprzyja rozwijaniu się procesu zapalnego, a to z kolei prowadzi do obrzęku błony śluzowej i sprzyja rozwojowi zakażenia. To powoduje uszkodzenie powierzchni błony śluzowej i rzęsek, jej przerost i przewlekłe zapalenie. W zatokach przynosowych coraz intensywniej rozwijają się drobnoustroje. Tak powstaje błędne koło, które nasila objawy zapalenia zatok przynosowych. Do zapalenia zatok może dojść z wielu powodów, ale najczęściej przyczyną są zakażenie wirusowe lub bakteryjne, reakcja alergiczna oraz wady w budowie nosa i zatok przynosowych (wrodzone lub nabyte np. po urazie) sprzyjające zakażeniu.

Główni winowajcy zapalenia zatok przynosowych to przeziębienie, alergia, bakterie oraz wady w budowie nosa.

Winowajca pierwszy: przeziębienie

Najczęstszą przyczyną zapalenia zatok przynosowych jest przeziębienie. Wirusy wywołują stan zapalny dróg oddechowych, który z kolei jest przyczyną obrzęku błony śluzowej nosa (również w obrębie kompleksów ujściowo-przewodowych).

Przeziębieniem określamy wirusowe zakażenie górnych dróg oddechowych (nos, gardło, krtań). Czynnikiem etiologicznym są różne rodzaje wirusów, np. wirusy grypy, paragrypy i inne. Przeziębienie jest chorobą zakaźną, a główną rolę w przenoszeniu wirusów odgrywa droga kropelkowa (kichanie i kaszel). Proste zabiegi higieniczne i właściwe zachowania zmniejszają rozprzestrzenianie się wirusów poprzez ręce i przedmioty, zapobiegając tym samym przekazywaniu zakażenia.

Powikłania zapalenia zatok

Zatoki czołowe, sitowe i klinowe sąsiadują z jamą czaszki, a pośrednio z oponami mózgu.

rozwiń

Wszystkie zatoki przynosowe stanowią też część obramowania kostnego oczodołu i leżą w bliskim sąsiedztwie nerwu wzrokowego. Ma to olbrzymie znaczenie dla rozwoju poważnych powikłań zapalenia zatok. Nieleczone lub niewłaściwie leczone zapalenie zatok może prowadzić do powikłań oczodołowych i ocznych (np. ropień podokostnowy oczodołu, zapalny obrzęk powiek, pozagałkowe zapalenie nerwu wzrokowego) oraz powikłań wewnątrzczaszkowych (np. ropień zewnątrzoponowy i wewnątrzoponowy, zapalenie opon mózgowych, zakrzepowe zapalenie zatoki jamistej, ropień mózgu). Powikłania oczodołowe i wewnątrzczaszkowe występują u ponad 3% chorych z ostrym zapaleniem zatok przynosowych. W większości przypadków przyczyną jest zbyt późne rozpoczęcie leczenia. Pogorszenie lub nawet całkowita utrata wzroku postępuje nagle lub stopniowo i dotyczy nawet do 12% chorych, u których występują powikłania oczodołowe zapalenia zatok przynosowych.

Dowiedz się więcej: Czym są zatoki, jakie pełnią funkcje, jak rozpoznać i leczyć zapalenie zatok?

Zatoki przynosowe to jamy powietrzne zlokalizowane w obrębie czaszki połączone z jamami nosa...

Dowiedz się więcej

W czasie wstępnej rozmowy zwanej badaniem podmiotowym lub wywiadem lekarskim będziesz poproszony o krótkie przedstawienie swoich dolegliwości...

O co spyta Cię laryngolog

Jakie są objawy ostrego zapalenia zatok? Głównymi objawami zapalenia zatok są zapalenie górnych dróg oddechowych z takimi objawami jak...

Pytania i odpowiedzi

Jak przebiega wizyta u laryngologa?

W czasie wstępnej rozmowy zwanej badaniem podmiotowym lub wywiadem lekarskim będziesz poproszony o krótkie przedstawienie swoich dolegliwości. Laryngolog będzie zadawał Ci dodatkowe pytania, tak aby jak najpełniej ocenić stan Twojego zdrowia i ukierunkować Twoje wypowiedzi na tematy najbardziej istotne dla oceny schorzenia.

Następnie lekarz przeprowadzi badanie przedmiotowe, na które składa się badanie wnętrza jamy ustnej, nosa i gardła. Badanie jest całkowicie niebolesne i nie wiąże się z jakimikolwiek nieprzyjemnymi wrażeniami. W celu lepszego uwidocznienia wnętrza jam nosa lekarz laryngolog będzie używał wziernika nosowego lub specjalnego endoskopu.

W trakcie badania jamy nosowej lekarz laryngolog oceni:

W dalszej części badania lekarz uciśnie nasadę języka szpatułką (podobnie jak przy badaniu gardła) i przy użyciu małego lusterka będzie oceniał najdalsze części jamy nosowej i gardła. Będziesz poproszony o spokojne oddychanie przez nos lub delikatne wciąganie powietrza podobnie jak się to robi przy wąchaniu. Pozwala to na rozluźnienie podniebienia miękkiego. Małe lusterko podgrzewa się nad palnikiem, aby nie pokryło się parą wodną w czasie badania. W przypadku utrudnionego badania z uwagi na brak współpracy chorego lub wzmożony odruch wymiotny badanie przeprowadza się po znieczuleniu miejscowym. Po znieczuleniu gardła nie można przez okres 1-2 godzin spożywać posiłków.

Laryngolog może też zdecydować o wykonaniu badania endoskopowego (fiberoskopowego) jam nosa. W trakcie badania lekarz wprowadza do jam nosa wąski endoskop i ocenia je poprzez okular lub tor wizyjny (na ekranie monitora). Badanie pozwala na dokładną ocenę zmian anatomicznych w obrębie jam nosa, stanu przegrody nosa, bocznej ściany jamy nosa, wielkości małżowin nosowych, drożności naturalnych ujść zatok przynosowych. Endoskopia jam nosa pozwala stwierdzić, czy w przewodach nosowych znajduje się patologiczna treść (np. wydzielina ropna). Endoskopia nosa pozwala wykryć też nawet małe polipy w przewodzie nosowym, niewidoczne w trakcie rutynowego badania rynoskopowego (z użyciem wziernika nosowego).

Niekiedy wymagane są konsultacje innych specjalistów, np. stomatologa (gdy źródłem zapalenia w zatokach jest choroba zębów) lub neurologa (jeśli bóle głowy lub zaburzenia zmysłu węchu mają charakter nietypowy dla zatok).

Jakie są objawy ostrego zapalenia zatok?

Głównymi objawami zapalenia zatok są zapalenie górnych dróg oddechowych z takimi objawami jak: blokada nosa lub wyciek wydzieliny spływającej po tylnej ścianie gardła, intensywne bóle zatok, które pojawiają się w pobliżu zatoki zajętej procesem zapalnym. Inne objawy to uczucie ucisku, upośledzenie węchu. Dodatkowo może pojawić się gorączka, łatwa męczliwość, kaszel i bóle zębów.

Jak lekarz ustala najlepszy sposób leczenia chorego na zapalenie zatok?

Aby lekarz mógł zaproponować najbardziej odpowiedni sposób postępowania musi zebrać od pacjenta bardzo dokładny wywiad, a następnie przeprowadzić szczegółowe badanie fizykalne.

Jakie mogą być konsekwencje nieleczonego zapalenia zatok?

Nieleczone zapalenie zatok to przede wszystkim niepotrzebne utrzymywanie się uciążliwych objawów takich jak choćby ból twarzy. Należy także pamiętać o niebezpiecznych powikłaniach takich jak zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych czy ropień mózgu.

Czego pacjent może spodziewać się podczas badania laryngologicznego w kierunku zapalenia zatok?

W gabinecie lekarskim, po zebraniu wywiadu zostanie przeprowadzone badanie uszu, nosa i gardła. Gdy zaistnieje potrzeba zostanie wykonane badanie endoskopowe polegające na wprowadzeniu cienkiego wziernika do jamy nosa.

Gdzie powinna szukać pomocy osoba cierpiąca z powodu bólów zatok?

Fachowa pomoc może zostać udzielona przez lekarza lub doraźnie przez farmaceutę.

Jak często ból zatok pojawia się jako bezpośrednia konsekwencja niewyleczonego przeziębienia?

Jak wynika z badań PBS u 52% badanych, którzy skarżyli się na bóle zatok w ciągu ostatnich 6 miesięcy, bóle pojawiły się bezpośrednio po przeziębieniu.

Co to jest przeziębienie?

Przeziębieniem określamy wirusowe zakażenie górnych dróg oddechowych (nos, gardło, krtań). Jest o choroba zakaźna. Główną rolę w przenoszeniu wirusów odgrywa droga kropelkowa (kichanie i kaszel).

Jakie są objawy przeziębienia?

Główne objawy przeziębienia to: ból gardła, wodnisty katar, kichanie, kaszel, rzadziej chrypka, ból głowy, stany podgorączkowe. Czasem objawom tym towarzyszy gorączka, dreszcze, bóle mięśniowe, senność i złe samopoczucie.

Czy w leczeniu przeziębienia stosuje się antybiotyki?

Z uwagi na to, że antybiotyki nie mają działania przeciwwirusowego, przeziębienie nie jest wskazaniem do zastosowania tej grupy leków. Antybiotykoterapię lekarz zaleci zwykle w ostrym zapaleniu zatok przynosowych o ciężkim przebiegu oraz w przypadku wystąpienia powikłań.

Czy wymagana jest zmiana stylu życia podczas leczenia zapalenia zatok?

Obowiązuje bezwzględny zakaz palenia. Palenie tytoniu jest zawsze szkodliwe, a w przypadku leczenia zapalenia zatok zmniejsza jego skuteczność. Specjalna dieta nie jest wymagana, natomiast polecane jest wypijanie dodatkowych ilości płynów. Ułatwia to rozrzedzenie gęstej i lepkiej wydzieliny.

Czy krople do nosa sprzedawane bez recepty są skuteczne?

Miejscowo działające leki obkurczające naczynia krwionośne błony śluzowej mogą być stosowane doraźnie, zwykle nie dłużej niż 5 dni. Chorzy mają jednak często trudności z właściwym stosowaniem leków do nosa w postaci kropli, a obrzęk błony śluzowej dodatkowo utrudnia dotarcie preparatu do ujść zatok. Dlatego w przypadku ostrego zapalenia zatok przynosowych przydatne są również preparaty działające ogólnie (w tabletkach – zawierające pseudoefedrynę).

Jakie są domowe sposoby leczenia zapalenia zatok?

Zgodnie z najnowszymi ustaleniami, objawy wskazujące na zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych, trwające nie dłużej niż 10 dni określa się jako przeziębienie lub ostry wirusowy rhinosinusitis. W takich przypadkach najnowsze zalecenia EPOS 2007 i EPOS 2012 zalecają postępowanie objawowe, które można rozpocząć samodzielnie lub po konsultacji z lekarzem POZ. W celu złagodzenia objawów chorobowych stosuje się środki przeciwbólowe, przeciwzapalne i działające obkurczająco na błonę śluzową nosa i ujść zatok przynosowych.

Niedrożność nosa i ujść zatok przynosowych znacząco zwiększa też ryzyko nadkażenia bakteryjnego w obrębie jam nosa i zatok przynosowych. Dlatego utrzymanie prawidłowej drożności nosa jest równie ważne jak usunięcie objawów bólowych.

Twoje urządzenie nie obsługuje danej rozdzielczości, skorzystaj z urządzenia desktopowego. Twoje urządzenie nie obsługuje danej rozdzielczości, skorzystaj z urządzenia desktopowego.