GDA (Guideline Daily Amounts), czyli Wskazane Dzienne Spożycie, to orientacyjne wartości pokazujące, ile energii i wybranych składników odżywczych może dostarczać dzienna dieta przeciętnej, zdrowej osoby dorosłej. Na etykiecie pomagają ocenić, jaką część dziennego zapotrzebowania pokrywa porcja produktu.
Co to jest GDA?
Oznaczenie GDA ma ułatwić szybkie odczytanie wartości odżywczej produktu. Informuje o zawartości między innymi kalorii, cukrów, tłuszczu, kwasów nasyconych, białka, błonnika oraz soli lub sodu. Dane są zwykle przedstawione jako ilość składnika w porcji i jako procent wartości referencyjnej.
Wartości GDA opierają się na uśrednionym zapotrzebowaniu energetycznym wynoszącym 2000 kcal dziennie. Nie są indywidualnym zaleceniem dietetycznym ani sztywną normą medyczną. Mają pomóc porównywać produkty i rozsądniej bilansować codzienne posiłki.
Jak czytać etykietę z oznaczeniem GDA?
Przy półce sklepowej zwróć uwagę na trzy elementy. Najpierw sprawdź, czego dotyczą podane liczby, a następnie odnieś je do całego opakowania i swojej diety:
- Sprawdź wielkość porcji – GDA często odnosi się do jednej porcji, a nie do całego opakowania. Jeśli opakowanie zawiera dwie porcje i zjesz całość, podane wartości trzeba uwzględnić dwukrotnie.
- Odczytaj procent GDA – procent pokazuje, jaką część orientacyjnego dziennego zapotrzebowania dostarcza wskazana porcja. Na przykład 10% przy cukrach oznacza, że porcja dostarcza jedną dziesiątą wartości referencyjnej dla cukrów.
- Porównaj składniki z całym dniem – nie oceniaj produktu wyłącznie po liczbie kalorii. Sprawdź także cukry, sól, tłuszcz i kwasy nasycone, czyli składniki, których nadmiar w diecie zwykle warto ograniczać.
Załóżmy, że porcja napoju ma 112 kcal i odpowiada 6% GDA dla energii. Oznacza to, że ta porcja dostarcza 6% przyjętej wartości 2000 kcal. Jeśli wypijesz dwie porcje, udział wzrośnie do około 12%.
Jakie składniki obejmuje GDA?
Zakres informacji może zależeć od sposobu prezentacji danych na opakowaniu. Najczęściej uwzględnia się energię oraz podstawowe składniki odżywcze. Przykładowe wartości referencyjne dla osoby dorosłej przedstawia tabela:
| Składnik odżywczy | Przykładowa wartość GDA | Jak czytać tę wartość? |
|---|---|---|
| Wartość energetyczna | 2000 kcal | Orientacyjny dzienny poziom energii |
| Cukry | około 90 g | Ilość referencyjna dla cukrów w ciągu dnia |
| Tłuszcz | około 70 g | Orientacyjna wartość tłuszczu na dzień |
| Kwasy nasycone | około 20 g | Wartość, której nie należy przekraczać w przyjętym modelu |
| Sól | około 6 g | Orientacyjna maksymalna ilość soli w ciągu dnia |
Na etykietach można też znaleźć informacje o białku, węglowodanach ogółem, błonniku oraz sodzie. Sód i sól nie są tym samym składnikiem. Sól zawiera sód, dlatego oznaczenia na opakowaniu trzeba odczytywać zgodnie z nazwą konkretnej pozycji.
O czym pamiętać, korzystając z GDA?
GDA pomaga szybko porównywać produkty, ale nie opisuje indywidualnego zapotrzebowania każdej osoby. Przy interpretacji tych danych uwzględnij następujące ograniczenia:
- Wartości są uśrednione i nie uwzględniają dokładnie wieku, płci, masy ciała ani poziomu aktywności fizycznej.
- Osoba bardzo aktywna może potrzebować więcej energii, a osoba o małej aktywności może potrzebować jej mniej niż przyjęte 2000 kcal.
- Brak oznaczenia GDA na opakowaniu nie oznacza, że produkt jest niezdrowy. Stosowanie tego sposobu prezentacji informacji jest dobrowolne.
- GDA nie zastępuje indywidualnych zaleceń lekarza lub dietetyka, zwłaszcza przy chorobach przewlekłych i dietach leczniczych.
Najlepiej traktować GDA jako szybkie narzędzie porównawcze. Zawsze sprawdzaj wielkość porcji, zestawiaj dane z całym jadłospisem i nie wyciągaj wniosków na podstawie jednego parametru.
