Liczby w tabeli wartości odżywczych to ujednolicone wartości średnie, zwykle podane na 100 g lub 100 ml produktu. Dzięki temu można porównywać różne produkty, niezależnie od wielkości opakowania. Najważniejsza jest kolumna „na 100 g” albo „na 100 ml”, a nie dobrowolnie podawana wartość dla porcji.
Dlaczego wartości podaje się na 100 g lub 100 ml?
Zakres tabeli określa Rozporządzenie (UE) nr 1169/2011. Wartości energetyczne i ilości składników odżywczych przedstawia się jako średnie, obliczone na podstawie analiz, receptury albo danych o użytych składnikach. Nie są to wyniki pomiaru konkretnego opakowania.
Wspólny przelicznik pozwala porównać na przykład dwa jogurty, rodzaje pieczywa albo płatki śniadaniowe. Kolumna „na porcję” może być pomocna przy ocenie własnego posiłku, ale nie zawsze nadaje się do zestawiania produktów. Wielkość porcji ustala producent. Dla jednych płatków może wynosić 30 g, dla innych 50 g.
| Produkt | Wartość na 100 g | Wartość na porcję 30 g |
|---|---|---|
| Płatki A – energia | 379 kcal | 114 kcal |
| Płatki A – cukry | 22 g | 6,6 g |
| Płatki A – sól | 0,90 g | 0,27 g |
Obie kolumny przedstawiają prawdziwe dane, ale opisują różne ilości produktu. Na froncie jednego opakowania może pojawić się 114 kcal, a na innym 379 kcal, mimo że różnica wynika wyłącznie z przyjętej podstawy. Przed porównaniem sprawdź, ile gramów ma deklarowana porcja i ile takich porcji znajduje się w opakowaniu.
Co oznaczają poszczególne pozycje?
Obowiązkowa deklaracja obejmuje siedem pozycji. Są one podawane w ustalonej kolejności:
- wartość energetyczna
- tłuszcz
- kwasy tłuszczowe nasycone
- węglowodany
- cukry
- białko
- sól
| Składnik | Co oznacza | Ważna uwaga |
|---|---|---|
| Wartość energetyczna | Ilość energii dostarczanej przez produkt | Podawana jednocześnie w kJ i kcal, zwykle na 100 g lub 100 ml |
| Tłuszcz | Całkowita ilość tłuszczu | Obejmuje różne frakcje tłuszczowe |
| Kwasy nasycone | Część całkowitej zawartości tłuszczu | Nie dodaje się ich ponownie do wartości „tłuszcz” |
| Węglowodany | Węglowodany przyswajalne | Błonnik jest wykazywany osobno, jeśli producent go deklaruje |
| Cukry | Cukry proste i dwucukry obecne w produkcie | Obejmują cukry naturalne i dodane |
| Białko | Ilość białka określona według przyjętego przelicznika azotu | Nie oznacza automatycznie jakości źródła białka |
| Sól | Ekwiwalent całkowitej ilości sodu | Wartość soli oblicza się jako sód pomnożony przez 2,5 |
Czy „cukry” oznaczają tylko cukier dodany?
Nie. Wiersz „w tym cukry” obejmuje wszystkie cukry proste i dwucukry znajdujące się w produkcie. Trafia do niego zarówno cukier dodany przez producenta, jak i cukry naturalnie obecne w surowcach. Laktoza w mleku, fruktoza w owocach i cukry w suszonych owocach są uwzględniane w tej samej pozycji.
Jogurt naturalny może więc zawierać kilka gramów cukrów mimo braku dodatku cukru. Rozróżnienia między cukrami naturalnymi i dodanymi szukaj w wykazie składników. Sama tabela nie pokazuje, skąd pochodzi cukier.
Dlaczego sól nie oznacza ilości dosypanej soli?
Wartość „sól” jest przeliczeniem sodu zawartego w całym produkcie. Uwzględnia sód naturalnie występujący w surowcach oraz sód pochodzący z dodatków technologicznych. Nie informuje więc, ile chlorku sodu dodano podczas produkcji.
Przelicznik jest stały: sól = sód × 2,5. Dzięki temu można porównywać zawartość soli w różnych produktach, nawet gdy sód pochodzi z innych źródeł.
Producenci mogą dobrowolnie dopisać między innymi błonnik, skrobię, poliole, kwasy tłuszczowe jednonienasycone i wielonienasycone, witaminy oraz składniki mineralne. Brak takiej pozycji nie oznacza automatycznie, że produkt nie zawiera danego składnika. Oznacza tylko, że nie został on zadeklarowany w tabeli.
Jak porównywać produkty w sklepie?
Najprostszy sposób polega na sprowadzeniu obu etykiet do tego samego punktu odniesienia:
- Zasłoń kolumnę „na porcję” i zacznij od danych na 100 g lub 100 ml.
- Sprawdź, czy porównujesz produkty w tej samej jednostce. Produkt na 100 g i napój na 100 ml nie są bezpośrednio porównywalne.
- Wybierz jedną cechę, na przykład cukry, sól, tłuszcz albo białko, i zestaw ją w obu produktach.
- Przeczytaj trzy pierwsze składniki. Tabela mówi, ile składnika jest w produkcie, a wykaz składników – z czego produkt powstał.
- Jeśli znaczenie ma koszt zakupu, sprawdź także cenę za kilogram lub litr.
Nie traktuj pojedynczej liczby jako pełnej oceny produktu. Niska zawartość jednego składnika nie oznacza automatycznie, że cała receptura jest korzystna. Tabela i skład uzupełniają się, ale odpowiadają na różne pytania.
Co oznaczają procenty przy tabeli?
Na opakowaniu może pojawić się procent referencyjnej wartości spożycia, czyli RWS. Jest on odnoszony do umownej diety osoby dorosłej, przyjmującej 8400 kJ, czyli 2000 kcal dziennie. To wspólny punkt odniesienia zapisany w przepisach, a nie indywidualne zalecenie dla każdej osoby.
Jeśli producent podaje procent dla porcji, sprawdź jej masę. Zjedzenie dwóch porcji oznacza w przybliżeniu podwojenie wskazanej wartości. Indywidualne zapotrzebowanie może różnić się między innymi ze względu na wiek, aktywność i stan zdrowia.
Najbardziej użyteczna zasada jest prosta: najpierw porównuj wartości na 100 g lub 100 ml, potem sprawdź wielkość własnej porcji, a na końcu uzupełnij obraz informacjami ze składu.
