Napis „fit” na opakowaniu nie jest certyfikatem zdrowia ani prawnie zdefiniowanym standardem. To hasło marketingowe, które ma wywołać skojarzenia z dietą, aktywnością i lepszym składem. O tym, czy produkt rzeczywiście pasuje do twoich potrzeb, decydują lista składników oraz tabela wartości odżywczych.
Dlaczego produkty „fit” bywają gorsze od standardowych?
Producenci mogą zmniejszyć ilość jednego składnika, ale zastąpić go innym. W produktach o obniżonej zawartości tłuszczu pojawia się więcej cukru lub maltodekstryny. Z kolei wyroby reklamowane jako „bez cukru” mogą zawierać więcej tłuszczu, słodziki o podobnej kaloryczności albo zagęszczone soki.
Dobrze pokazuje to porównanie dwóch dżemów truskawkowych. Dżem Y nie zawiera dodanego cukru ani syropów cukrowych, ale w jego składzie znajduje się zagęszczony sok winogronowy. W efekcie ma więcej cukrów i kalorii niż zwykły dżem X. Nie oznacza to nielegalnego działania producenta. Hasło „bez cukru” odnosi się do braku cukru dodanego, a nie do braku wszystkich cukrów w produkcie.
| Wartość na 100 g | Dżem X | Dżem Y |
|---|---|---|
| Energia | 142 kcal | 214 kcal |
| Węglowodany | 33 g | 52 g |
| W tym cukry | 33 g | 47 g |
| Tłuszcz | <0,5 g | 0,4 g |
W tym przykładzie produkt bez dodanego cukru ma o 72 kcal więcej w 100 g i zawiera o 14 g więcej cukrów. Sama nazwa na froncie opakowania nie pozwala więc ocenić, który wariant lepiej pasuje do diety. Potrzebna jest analiza całej tabeli, a nie jednego wyróżnionego hasła.
Jak działa fitwashing?
Fitwashing to przedstawianie zwykłego produktu jako dietetycznego, bardziej wartościowego lub sprzyjającego zdrowiu za pomocą opakowania i komunikatów marketingowych. Napis „fit” może być stosowany, ponieważ nie oznacza konkretnego, prawnie określonego składu. Inaczej działają oficjalne oznaczenia, których użycie wiąże się z określonymi kryteriami.
Na decyzje zakupowe wpływa nie tylko tekst, lecz także wygląd opakowania. Najczęściej wykorzystywane są:
- Kolorystyka – biel, jasny błękit i zieleń mogą sugerować lekkość, dietetyczność albo naturalność.
- Wizerunki szczupłych sylwetek – budują skojarzenie, że produkt pomoże osiągnąć podobny wygląd.
- Modne składniki – matcha, nasiona chia czy jagody goji mogą poprawiać odbiór całego produktu, choć ich ilość bywa niewielka.
- Ogólne hasła – określenia „z natury”, „natural product” czy „źródło aminokwasów” nie muszą mówić wiele o wartości odżywczej.
Nie każdy produkt z takim oznaczeniem jest zły. Problem polega na tym, że design może odwracać uwagę od wysokiej zawartości cukru, tłuszczu lub soli. Podobnie działa zamiana cukru białego na trzcinowy, brązowy albo kokosowy. Taka zmiana nie daje automatycznie istotnej przewagi zdrowotnej, zwłaszcza gdy ilość cukru w produkcie pozostaje podobna.
„Fit” a prawdziwe certyfikaty
Hasło marketingowe i certyfikat to dwie różne rzeczy. Oficjalne oznaczenie powinno mieć określone zasady przyznawania i możliwego stosowania. Przykładem jest unijny zielony liść dla żywności ekologicznej, przekreślony kłos używany przy produktach bezglutenowych czy znak V-Label dla produktów wegetariańskich i wegańskich, zależnie od wariantu oznaczenia.
Sam zielony rysunek, liść albo napis „BIO” na tle drzewa nie musi oznaczać oficjalnej certyfikacji. Producenci mogą tworzyć własne symbole, o ile nie wprowadzają nimi konsumenta w błąd. Przy ocenie znaku sprawdź, czy wskazuje konkretną normę, organizację certyfikującą lub numer certyfikatu. Sformułowanie „z natury” może brzmieć przekonująco, ale samo w sobie nie określa składu produktu.
Jak czytać etykietę przed zakupem?
Najprościej przeprowadzić krótką analizę w stałej kolejności. Dzięki temu hasło „fit” przestaje być głównym źródłem informacji:
- Pomiń front opakowania – potraktuj napisy „fit”, „light” i „bez cukru” jako deklaracje wymagające sprawdzenia, a nie gotową ocenę produktu.
- Przeczytaj skład – składniki są wymieniane w kolejności malejącej według masy. Jeśli cukier, syrop lub tłuszcz pojawia się wysoko na liście, nie jest dodatkiem śladowym.
- Sprawdź tabelę wartości odżywczych – porównaj energię, tłuszcz, kwasy nasycone, węglowodany, cukry i sól, najlepiej w przeliczeniu na 100 g lub 100 ml.
- Szukaj innych nazw cukru – uwagę powinny zwrócić między innymi sacharoza, syrop glukozowy, syrop fruktozowy, glukoza, fruktoza, maltoza i maltodekstryna.
- Porównaj podobne produkty – zestaw dwa wyroby tej samej kategorii, używając tych samych wartości na 100 g. Dopiero wtedy widać, czy wyższa cena lub hasło reklamowe przekładają się na lepszy skład.
Sprawdzaj też, czy skład nie został zmieniony. Przy niedoborach surowców olej słonecznikowy może zostać zastąpiony innym tłuszczem, a informacja o zmianie bywa umieszczona na naklejce lub obok daty trwałości. Nie jest to fitwashing, ale może wpływać na ocenę produktu.
Świadomy wybór nie polega na automatycznym odrzucaniu produktów z napisem „fit”. Polega na tym, by nie traktować tego słowa jako dowodu jakości. Odpowiedzi szukaj w składzie, tabeli wartości odżywczych i porównaniu z podobnymi produktami, nie w kolorze opakowania ani obietnicy producenta.
